ඇල්කයින වල ආම්ලිකතාවය සහ සෝඩියම් සමඟ ප්‍රතික්‍රියාව

Question

ටර්මිනල් ඇල්කයින (Terminal alkynes, උදා: $CH_3-C \equiv CH$) සෝඩියම් ලෝහය සමඟ හෝ $NaNH_2$ සමඟ ප්‍රතික්‍රියා කර $H_2$ වායුව පිට කරන නමුත්, ඇල්කීන හෝ ඇල්කේන එසේ නොකරන්නේ ඇයි?

මෙහිදී කාබන් පරමාණුවේ මුහුම්කරණය සහ විද්‍යුත් සෘණතාවය බලපාන අයුරු පහදන්න.

දිනුර පෙරේරා · Answer

මෙහි ප්‍රධාන සාධකය වන්නේ කාබන් පරමාණුවේ **s-ගතිගුණය (s-character)**:

1. **මුහුම්කරණය:**
   - ඇල්කයින වල ත්‍රිත්ව බන්ධන කාබන් $sp$ මුහුම්කරණය වී ඇත (50% s-character).
   - ඇල්කීන වල $sp^2$ (33.3% s-character).
   - ඇල්කේන වල $sp^3$ (25% s-character).

2. **විද්‍යුත් සෘණතාවය:**
   - s කාක්ෂිකය න්‍යෂ්ටියට වඩාත් සමීප බැවින්, s-ගතිගුණය වැඩිවත්ම කාබන්හි විද්‍යුත් සෘණතාවය ශීඝ්‍රයෙන් ඉහළ යයි.
   - එබැවින් $C-H$ බන්ධනයේ ඉලෙක්ට්‍රෝන යුගලය $sp$ කාබන් දෙසට දැඩිව ඇදී පවතී.

3. **ප්‍රෝටෝන වියෝජනය:**
   - මෙහි ප්‍රතිඵලයක් ලෙස $H$ පරමාණුව දුබල ආම්ලික ප්‍රෝටෝනයක් ($H^+$) ලෙස පහසුවෙන් ඉවත් විය හැක.
   - ප්‍රබල භෂ්මයක් වන $NaNH_2$ හමුවේ හෝ සක්‍රීය $Na$ ලෝහය හමුවේ:
   $$2R-C \equiv CH + 2Na \rightarrow 2R-C \equiv C^- Na^+ + H_2 \uparrow$$

අන්තස්ථ නොවන (non-terminal) ඇල්කයින වල ආම්ලික $H$ නැති බැවින් මෙම ප්‍රතික්‍රියාව නොදක්වයි!

රශ්මි ප්‍රබෝධනී · Answer

A/L විභාගයේ කාබනික හඳුනාගැනීමේ පරීක්ෂණ වලට අමෝනීය $AgNO_3$ (ටොලන්ස්) සමඟ සුදු අවක්ෂේපය ලැබෙන්නෙත් මේ අන්තස්ථ ඇල්කයින වලට විතරයි. හොඳ ප්‍රශ්නයක්!

ඇල්කයින වල ආම්ලිකතාවය සහ සෝඩියම් සමඟ ප්‍රතික්‍රියාව

Community answers 2